In 2025 is het alweer tien jaar geleden dat mijn broer David een einde aan zijn leven maakte. Zijn onverwachtse lot dwong me om mijn leven te herzien in al z’n eigen facetten, en daar voegde ik de missie aan toe om mannen iets aan te reiken waardoor ze een mentale neergang voor kunnen zijn. Dat ‘iets’ had en heeft diverse gedaantes, speciaal voor het begin van dit jaar kies ik voor de metafoor ‘wedergeboorte’.
Tot op zekere hoogte kunnen we het zeer nuttig blijven hebben over de verschillen tussen mannen en vrouwen, waarbij het vrijwel altijd gaat over de verschillen in gedrag, of in waardering. De biologie laten we terecht links liggen, want we zijn allemaal ontwikkelde zoogdieren met als mens-maker: zelfbewustzijn, een vrije wil en het vermogen abstracties te zien – zoals de dood.
Maar mannen kunnen geen kinderen baren, (de meeste) vrouwen kunnen dat wel. Klaar. Het mannenlichaam levert hem allerlei fysieke voordelen op, maar niet de sensatie van geboren laten worden uit het eigen lichaam, in zekere zin de wedergeboorte. Tevens missen mannen – de meesten wellicht zeer tot tevredenheid – de bijwerkingen, zoals ongesteldheid, het ontwikkelen van borsten en uiteindelijk de overgang. En omdat het mijn tic is om alles wat zich aandient te transformeren tot hulpbron, bedacht ik dat een man zelf zijn wedergeboortes mag ontdekken.
Concreet nu. Begin 2004 werd ik voor het eerst vader. Toen ik Jan, nog paars en wel, voor het eerst in mijn handen wiegde, werd ik ook voor het eerst overstroomd door onvoorwaardelijk liefde. Ik had Jan niet gebaard, ik was Jan niet, maar alles in mij zei me: nu is dit je bestemming, lot, reden van je bestaan. Ik kende dat gevoel nog niet, en hoe wonderlijk dat diezelfde sensatie zich twee en een half jaar later herhaalde bij Leonoor, het zusje van Jan. Het ouderschap, in zijn eenvoudige biologische essentie, bracht mijzelf een tastbare verdieping van onze hoofdtaak in het aardse: het geven en aannemen van liefde en veiligheid. Achteraf gezien: mijn eerste wedergeboorte.
“Life isn’t about finding yourself. Life is about creating yourself.” – Bob Dylan
Een groot woord, ‘wedergeboorte’, maar ik vind ‘m voor nu kloppender dan ‘transformatie’. Want ja, ik ging van de ene fase (kindloos) naar de andere (vader), maar ik kwam ook weer terug bij mijn zelf. Mijn zelf: mijn ik, plus wat daaromheen in mijn onderbewustzijn zwom. Zoals: nooit besefte principes over het vaderschap, wellicht overgenomen van mijn eigen vader. Die stelde er bijvoorbeeld eer in om ons ook op zaterdag om zeven uur ’s ochtends uit bed te trommelen, want elke verspild uur was in zijn gereformeerde ziel des duivels. Het duurde nog jaren in mijn vaderschap dat ik de term pyjamadag omarmde, en volledig kon ontspannen in een weekend thuis niksen met het jonge gezin. En zo niet zo zeer transformeerde, maar het kind in mezelf terugvond, dat aan het hier en nu meer dan voldoende had. Een wedergeboorte.
Nog een wedergeboorte, als je het zo wil zien, want gaandeweg vond ik meer en meer uit waar ik zelf uit gemaakt ben, hoe het pad loopt dat voor me ligt en welke hulpbronnen daar wachten om tot een helere Nathan te komen. Iemand die z’n angst, verdriet en woede heeft leren kennen en waarderen, en daar niet aan ten onder zou gaan. Zoals, het kan niet anders, David. Heel worden: misschien is dat de enige taak die we als mens hebben. En is dat wedergeboorte op wedergeboorte, een lemniscaat waarin we aldoor opnieuw de diepte in moeten om nog beter boven te komen.
Hij was niet zo anders als ik, mijn broer David, maar hij overleed in mei 2015 aan zelfdoding en ik zit hier nog. Om niet krankzinnig te worden van het idee wat er in hem moet zijn gevaren, begon ik ongeveer een jaar na zijn overlijden aan het onderzoek wat ‘Man O Man’ zou worden. In een poging een antwoord te geven waarom mannen zoveel vaker aan suïcide sterven dan vrouwen, keerde ik niet alleen de wetenschap binnenstebuiten, maar ook mezelf, en moedige weduwes die over hun man wilde vertellen. Samenvatting: veel mannen hebben geen toegang tot hun emoties, en dat breekt ze op. Oplossing: betere toegang tot emoties.
Een andere wedergeboorte diende zich recent aan, toen ik de huisarts toch maar eens om een ADHD-diagnose had gevraagd. Ik slaagde met vlag en wimpel, vlak voor mijn 53e verjaardag, en mocht een extra vakje in mijn medicijnenkist vullen. Op zich niks bijzonders: blijkbaar vulde ik mijn dopaminetekorten al die jaren ervoor met allerlei onbewuste strategieën (waarbij ik gokverslaving van harte kan afraden), maar was ik op een plek beland waarmee ik zo niet optimaal kon functioneren. Pil er in focussen maar, pil er in en ook die rotklusjes doen.
Waarom ik het zo’n grote naam geef? Als tegenwicht tegen verstandige experts die vinden dat we in Nederland medicaliseren. Maar ook als tegenwicht tegen leken die zeggen dat ‘iedereen tegenwoordig ADHD heeft’. Maar vooral omdat het zo lekker past in de strategie die ik hierboven heb geschetst. Ik kreeg nu een kans. de voordelen de combinatie gezonde dopaminehuishouding en old school energieke Nathan te onderzoeken. Voorlopige winst: meer dingen afmaken, door er aan minder te beginnen. En niet meteen gaan handelen en praten als strategie om me zichtbaar te maken, maar dat pas te doen als ik er beter over heb nagedacht. Rust bij mij, mijn naasten, en in dit geval vooral mijn collega’s op de Hogeschool van Amsterdam.
“Een man wordt driemaal geboren: éénmaal uit zijn moeder, éénmaal uit zijn vader en ten slotte uit zijn eigen diepste wezen.” – Phoenix Opleidingen, Utrecht
Ik nodig expliciet mannen uit om belangrijke momenten in hun leven, ook achteraf, te om omarmen als wedergeboorte. Denkend met hoofd, voelend met het lijf en wetend met het hart zich keren naar wat zich aandient of aandiende. Verwachts of onverwachts, maar ik vermoed dat je lijf en hart wel laten welke er toe doen. En dat ze daarbij juist dat opzoeken waar het idee wedergeboorte – je mag het ook renaissance noemen, maar dat is zo bourgeois – het lastigst te verteren is. Zoals ervaringen van groot verlies, waar aan andere kant helemaal niets weder werd geboren. Verdriet ten volle aannemen geeft (maar nooit meteen, altijd later) meer ruimte om vreugde aan te nemen. Een soort beloning. En mannen hebben, zoals gezegd, gemiddeld minder leerzame verlieservaringen dan vrouwen. Maar een man kan ook uitzoeken hoe zijn relatie hem heeft geheeld en nog liever: wat daar nog voor moois te doen is.
Misschien een voornemen voor dit jaar: het leven als onregelmatige aaneenschakeling van wedergeboortes te onderzoeken. Voor makkelijke inspiratie verwijs ik mannen naar hun jas, wandelschoenen en de buitendeur. Er zijn geen betere plekken dan het bos, de hei of de duinen om te beseffen dat wedergeboorte een essentie van ons bestaan is. Maar je moet het wel willen zien, horen, ruiken, voelen en proeven.
Nagekomen bericht: bij Phoenix Opleidingen in Utrecht, waar ik nuttige lessen opdeed, doet bij het mannenwerk al een tijdje het volgende credo opgeld. “Een man wordt driemaal geboren: éénmaal uit zijn moeder, éénmaal uit zijn vader en ten slotte uit zijn eigen diepste wezen.” En dat laatste gaat in een eindeloze hoeveelheid cirkels, denk ik er dan bij.
Weet me te vinden om een eindje met je op te lopen.
Man O Man 