Van stressje naar depressie: hoe dan?

In mijn boek beschrijf ik hoe mijn broertje, de eerste keer dat ik hem in zijn depressie sprak, vertelde hoe hij last had van één specifieke collega. Een jonge gast die hem kleineerde, die de ‘oorzaak’ was dat David niet goed kon landen in zijn nieuwe baan. Ik knikte toen van ja, en dacht vooral o jee.

Want ik voelde aan mijn klompen aan dat er vast een andere kant aan het verhaal zat, maar ik vermoedde ook – en dat vond ik erger – dat er een onmachtige frustratie in mijn broer gekropen was. Veel hebben we het er niet meer over kunnen hebben, omdat die baan al snel verleden tijd was. Later begreep ik wel van zijn geliefde dat hij al tijden aan het briesen was. Op zijn een na laatste baan, én op zijn laatste baan.

Imbecielen

Herkenbaar? Of je nou vrouw of man bent? Dat je thuiskomt na zo’n klotedag, en eens flink gaat afgeven op je baas of je collega’s? En dat je partner, vooral uit loyaliteit, braaf met je mee nee schudt en ja knikt? Tuurlijk. En misschien zijn het ook echt allemaal imbecielen en ligt het aan iedereen, behalve jezelf. En mocht dat laatste toch het geval zijn, dat het misschien ook aan jezelf ligt, dan komt dat inzicht meestal vaak ná het bries-uurtje.

Werkstress

Maar toch, wetende hoe het allemaal mis kan lopen, zie de verhalen van de weduwes, is het een goed idee om werkstress wat serieuzer te nemen. Misschien niet alleen maar door te briesen of mee te knikken, maar door er beter bij stil te staan met wat de stress met je doet.

Kicken!

Stress is op zich prima. Er gebeurt iets wat je niet wil, je lichaam maakt het hormoon cortisol aan en je bent ineens superstrak en op je qui vive. Je bloeddruk gaat omhoog, je ademhaling versnelt, je komt in de actiestand en – paf! – je lost het probleem op. Kicken! En at ease maar weer. Dat is gezonde stress.

Uitputting

De ongezonde stress komt van te veel van wat je niet wil, vaak van een verstoring van de balans van werk en privé. Met name de meest gemotiveerden, de strebers, lopen risico. Omdat ze ook niet durven of willen stoppen als ze al stress-klachten hebben. En dan kan het ineens misgaan. Het lichaam blíjft in de alert-stand, geeft dat voorrang, en daar hebben de andere functies weer van te lijden. Want het put je uit. Gevolg: lichamelijke kwalen als oververmoeidheid, slechte eetlust, darmstoornissen en geestelijke kwalen als prikkelbaarheid, besluiteloosheid, angst en depressiviteit. En dat, daar gaan we weer, neem je dan weer mee naar je werk. En krijg je keihard terug. Maar je weet, vooral als man, niet wat je ermee moet. Meer briesen? Meer zwijgen juist? Meer drinken? Meer verdoven?

Opgebrand

Laat je dat allemaal maar gebeuren, dan raak je misschien overspannen, en als je daar weer niets aan doet, kun je in een burn-out terechtkomen. Dan heeft je lichaam echt geen controle mee over de stress en kun je die fysieke en mentale gevolgen zelf niet meer de baas. Hoe het biologisch werkt is dus nog een raadsel, maar wetenschappers vermoeden dat er in de hersens van burn-out-patiënten iets verandert. Ze zijn minder flexibel en lijken gedrag niet meer aan te kunnen passen als de omgeving daarom vraagt. De verschillende neurale netwerken in het hoofd werken slechter samen, kruisen en corrigeren niet, waardoor bijvoorbeeld gevoelens van angst vrij spel kunnen krijgen. Je ziet: het overlapt met het begin van een depressie – zorg dat je daar niet naar toe glijdt.

Knauw

En bleef het daar maar bij. Als je in een burn-out zit, raak je ook je aangeboren ‘positieve superioriteitsgevoel’ (dat je jezelf ‘goed’ vindt in vergelijking met anderen) kwijt, zo is aangetoond. Waar gezonde mensen zich kunnen optrekken aan betere collega’s, kunnen burn-outers daar juist een knauw van krijgen. Vandaar dat die eerst maar eens een tijdje thuis moeten zitten, en los moeten komen van alle directe stress-factoren.

Alles uit

Is er hoop? Ja tuurlijk. Vaak weten we het bij een overspannenheid te houden, en is een paar weken helemaal niks doen al genoeg. Wil je dát voor zijn, zet dan tijdens je (minstens drie weken durende) zomervakantie je mail op auto-reply en je telefoon uit. En vrijwel alle burn-outers komen weer op het padje – al kan het in extreme gevallen tot meer dan een jaar duren. Zelden komen ze in hun oude baan, voor zover ik weet. Neem een burn-out dus serieus en onderschat de impact niet.

Jobhop

Ik ben ze tot nu toe voor geweest, die stress, overspannenheid en burn-out, door te vertrekken voor m’n werk me te erg begon tegen te staan. Van de Universiteit (beleid en communicatie: te traag voor mij) naar De Telegraaf (na vijf jaar uitgeleerd en uitgegroeid) naar Het Parool (na zes jaar wel klaar met managen) naar de Wereld Draait Door (na zeven maanden het besef dat ik weinig met live tv maken heb) naar Zin. Een vlucht naar voren, zou je het kunnen noemen. Ik heb er mazzel mee gehad, iedere keer, en weet dondersgoed dat dat niet iedereen is gegeven.

David

Of het bij David nou allemaal enorm snel is gegaan, of dat hij feitelijk al maanden overspannen en vervolgens burn-out was: we weten het niet zeker. Ja, hij was al maanden aan het mopperen en ja, eind februari 2015 lukte het hem blijkbaar niet meer z’n werk te doen. De derde week van maart was ik nog op z’n feestje en viel me eigenlijk niks op, behalve dat hij het avonddeel afzei. Vierde week maart zei mijn moeder dat hij overspannen was. Een week later, toen ik hem sprak, bleek hij al enorm in de war. Was hij al in een zware depressie, bedacht ik later.

Dit is een bewerking van een hoofdstuk uit het boek Man O Man

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑